'n Gesprek met spyt

(deur die ONS GOUE JARE-redaksie)

Hy was laat.

Natuurlik was hy laat.

Ons het al amper die ligte afgeskakel toe die deur stadig oopgaan. Geen dramatiese aankoms nie. Geen selfversekerde glimlag nie. Net ’n skraal figuur met ’n ou jas, skoene vol stof, en ’n hoed wat te laag oor sy oë getrek is.

Hy het gaan sit.

Nie regop nie.

Kop onderstebo. Skouers ingetrek. Hande styf gevou, asof hy bang is iemand herken hom.

Jy is laat.

SPYT: Ek is altyd laat.

Dis seker hoekom jy SPYT genoem word?

SPYT: Ja. Ek kom selde vroeg genoeg om iets te verander.

Hy kyk nie op nie.

Waar kom jy vandaan?

SPYT: Van mense se stil kamers af. Van hospitaalbeddens. Van grafte waar mense ná die tyd praat. Van kinders wat wens hulle het meer gevra. Van ouers wat wens hulle het meer geluister. Van mense wat jare lank gewerk het vir dinge wat nie kon terugpraat nie.

Jy klink moeg.

SPYT: Ek dra swaar. Mense dink ek is net ’n gevoel. Ek is nie. Ek is ’n argief. Ek dra sinne wat nooit gesê is nie. “Ek is jammer.” “Ek vergewe jou.” “Kom ons begin weer.” “Ek is lief vir jou.” “Ek was verkeerd.” Daardie sinne word soms te laat in my sakke gestop.

Besoek jy net gewone mense?

Vir die eerste keer lig hy sy kop effens. Nie genoeg om ons in die oë te kyk nie, maar genoeg dat ons sy stem duideliker hoor.

SPYT: Nee. Ek het al by groot mense ook gesit. Bekendes. Leiers. Rykes. Mense wie se name in boeke staan. Mense wat applous gekry het. Mense wat miljoene bereik het, maar nie altyd hul eie kinders bereik het nie.

En wat sê hulle gewoonlik?

SPYT: Hulle praat min oor titels. Min oor pryse. Min oor geld. Hulle praat oor tyd. Oor verhoudings. Oor ’n huis wat vol mense was, maar leeg van aandag. Oor ’n kind wat grootgeword het terwyl hulle besig was om belangrik te wees.

Hy glimlag flou, maar daar is geen vrolikheid daarin nie.

SPYT: Op die einde vra min mense: “Hoekom het ek nie nog meer vergaderings bygewoon nie?” Hulle vra eerder: “Hoekom het ek nie daardie Sondag saamgegaan nie?” “Hoekom het ek nie gebel nie?” “Hoekom het ek gewag?”

Is dit die grootste spyt - tyd?

SPYT: Tyd is een van hulle. Maar tyd is net die houer. Die ware spyt is wat mense nie daarin gesit het nie.

Soos?

SPYT: Sagtheid. Waarheid. Moed. Vergifnis. Geloof. Teenwoordigheid. Mens dink mos altyd daar sal nog ’n geleentheid wees. Nog ’n Kersfees. Nog ’n kuier. Nog ’n kans om reg te maak. Ek leef van daardie “nog”.

Daar is ’n lang stilte.

Buite beweeg die wind teen die venster. Binne sit SPYT soos iemand wat al te veel einde-van-die-pad-gesprekke gehoor het.

Jy het geloof genoem. Hoekom?

SPYT vou sy hande stywer.

SPYT: Omdat ek dikwels daar is wanneer mense besef hulle het hul siel laaste op die lys gesit. Hulle het planne gehad vir aftrede, vir geld, vir eiendom, vir vakansie, vir gesondheid - maar nie altyd vir God nie.

Dis ’n swaar ding om te sê.

SPYT: Ek weet. Daarom sê ek dit sag. Maar sag beteken nie onwaar nie.

Hy sluk swaar.

SPYT: Party mense wag tot die lewe hulle stilmaak voordat hulle begin luister. Hulle het deur die jare gevoel iets roep, maar hulle het dit uitgestel. “Later,” het hulle gesê. “Eendag.” “Wanneer ek tyd het.” Maar geloof is nie ’n ornament vir die einde van die lewe nie. Dit is lig vir die pad.

En jy? Jy sit hier kop onderstebo. Jy praat oor almal anders. Maar sê my, SPYT…

Hy beweeg nie.

Waaroor is jý spyt?

Vir die eerste keer kyk SPYT op.

Sy oë is nie kwaai nie. Net oud. En hartseer.

SPYT: Ek is spyt dat mense my so laat ontmoet.

Die vertrek word stil.

SPYT: Ek is spyt dat ek dikwels eers kom wanneer berou nie meer ’n gesprek kan red nie. Wanneer liefde nie meer hardop gehoor kan word nie. Wanneer ’n graf die enigste luisteraar is.

Hy haal diep asem.

SPYT: Maar die grootste spyt?

Hy kyk na die vloer.

SPYT: Ek gaan nie hemel toe nie.

Wat bedoel jy?

SPYT: Spyt gaan nie hemel toe nie. Spyt is te laat. Spyt dra die smaak van gemiste genade. Maar berou kan hemel toe gaan. Vergifnis kan. Geloof kan. ’n Mens wat omdraai, kan.

Sy stem raak sagter.

SPYT: Dit is waaroor ek spyt is: dat mense dink ek is genoeg. Hulle sê: “Ek is spyt,” maar hulle gaan nie verder nie. Hulle vra nie vergifnis nie. Hulle maak nie reg nie. Hulle draai nie terug na God toe nie.

So spyt is nie die antwoord nie?

SPYT: Nee. Ek is net die klop aan die deur. Berou maak die deur oop. Genade nooi jou in.

Hy staan stadig op. Weer soos iemand wat nie lank op een plek bly nie.

Gaan jy nou?

SPYT: Ja. Daar is altyd iemand wat my roep.

By die deur draai hy om.

SPYT: Maar sê vir julle mense: moenie wag vir my nie. Bel vandag. Vergewe vandag. Bid vandag. Maak reg vandag. Sê vandag wat gesê moet word.

Toe is hy weg.

Laat gekom.

Stil gegaan.

Maar hierdie keer, miskien, nie te laat nie.


[Aangestuur deur Valerie - dankie!]

'n Gesprek met SPYT

[deur die ONS GOUE JARE-redaksie]

Hy was laat.

Natuurlik was hy laat.

Ons het al amper die ligte afgeskakel toe die deur stadig oopgaan. Geen dramatiese aankoms nie. Geen selfversekerde glimlag nie. Net ’n skraal figuur met ’n ou jas, skoene vol stof, en ’n hoed wat te laag oor sy oë getrek is.

Hy het gaan sit.

Nie regop nie.

Kop onderstebo. Skouers ingetrek. Hande styf gevou, asof hy bang is iemand herken hom.

Jy is laat.

SPYT: Ek is altyd laat.

Dis seker hoekom jy SPYT genoem word?

SPYT: Ja. Ek kom selde vroeg genoeg om iets te verander.

Hy kyk nie op nie.

Waar kom jy vandaan?

SPYT: Van mense se stil kamers af. Van hospitaalbeddens. Van grafte waar mense ná die tyd praat. Van kinders wat wens hulle het meer gevra. Van ouers wat wens hulle het meer geluister. Van mense wat jare lank gewerk het vir dinge wat nie kon terugpraat nie.

Jy klink moeg.

SPYT: Ek dra swaar. Mense dink ek is net ’n gevoel. Ek is nie. Ek is ’n argief. Ek dra sinne wat nooit gesê is nie. “Ek is jammer.” “Ek vergewe jou.” “Kom ons begin weer.” “Ek is lief vir jou.” “Ek was verkeerd.” Daardie sinne word soms te laat in my sakke gestop.

Besoek jy net gewone mense?

Vir die eerste keer lig hy sy kop effens. Nie genoeg om ons in die oë te kyk nie, maar genoeg dat ons sy stem duideliker hoor.

SPYT: Nee. Ek het al by groot mense ook gesit. Bekendes. Leiers. Rykes. Mense wie se name in boeke staan. Mense wat applous gekry het. Mense wat miljoene bereik het, maar nie altyd hul eie kinders bereik het nie.

En wat sê hulle gewoonlik?

SPYT: Hulle praat min oor titels. Min oor pryse. Min oor geld. Hulle praat oor tyd. Oor verhoudings. Oor ’n huis wat vol mense was, maar leeg van aandag. Oor ’n kind wat grootgeword het terwyl hulle besig was om belangrik te wees.

Hy glimlag flou, maar daar is geen vrolikheid daarin nie.

SPYT: Op die einde vra min mense: “Hoekom het ek nie nog meer vergaderings bygewoon nie?” Hulle vra eerder: “Hoekom het ek nie daardie Sondag saamgegaan nie?” “Hoekom het ek nie gebel nie?” “Hoekom het ek gewag?”

Is dit die grootste spyt - tyd?

SPYT: Tyd is een van hulle. Maar tyd is net die houer. Die ware spyt is wat mense nie daarin gesit het nie.

Soos?

SPYT: Sagtheid. Waarheid. Moed. Vergifnis. Geloof. Teenwoordigheid. Mens dink mos altyd daar sal nog ’n geleentheid wees. Nog ’n Kersfees. Nog ’n kuier. Nog ’n kans om reg te maak. Ek leef van daardie “nog”.

Daar is ’n lang stilte.

Buite beweeg die wind teen die venster. Binne sit SPYT soos iemand wat al te veel einde-van-die-pad-gesprekke gehoor het.

Jy het geloof genoem. Hoekom?

SPYT vou sy hande stywer.

SPYT: Omdat ek dikwels daar is wanneer mense besef hulle het hul siel laaste op die lys gesit. Hulle het planne gehad vir aftrede, vir geld, vir eiendom, vir vakansie, vir gesondheid — maar nie altyd vir God nie.

Dis ’n swaar ding om te sê.

SPYT: Ek weet. Daarom sê ek dit sag. Maar sag beteken nie onwaar nie.

Hy sluk swaar.

SPYT: Party mense wag tot die lewe hulle stilmaak voordat hulle begin luister. Hulle het deur die jare gevoel iets roep, maar hulle het dit uitgestel. “Later,” het hulle gesê. “Eendag.” “Wanneer ek tyd het.” Maar geloof is nie ’n ornament vir die einde van die lewe nie. Dit is lig vir die pad.

En jy? Jy sit hier kop onderstebo. Jy praat oor almal anders. Maar sê my, SPYT…

Hy beweeg nie.

Waaroor is jý spyt?

Vir die eerste keer kyk SPYT op.

Sy oë is nie kwaai nie. Net oud. En hartseer.

SPYT: Ek is spyt dat mense my so laat ontmoet.

Die vertrek word stil.

SPYT: Ek is spyt dat ek dikwels eers kom wanneer berou nie meer ’n gesprek kan red nie. Wanneer liefde nie meer hardop gehoor kan word nie. Wanneer ’n graf die enigste luisteraar is.

Hy haal diep asem.

SPYT: Maar die grootste spyt?

Hy kyk na die vloer.

SPYT: Ek gaan nie hemel toe nie.

Wat bedoel jy?

SPYT: Spyt gaan nie hemel toe nie. Spyt is te laat. Spyt dra die smaak van gemiste genade. Maar berou kan hemel toe gaan. Vergifnis kan. Geloof kan. ’n Mens wat omdraai, kan.

Sy stem raak sagter.

SPYT: Dit is waaroor ek spyt is: dat mense dink ek is genoeg. Hulle sê: “Ek is spyt,” maar hulle gaan nie verder nie. Hulle vra nie vergifnis nie. Hulle maak nie reg nie. Hulle draai nie terug na God toe nie.

So spyt is nie die antwoord nie?

SPYT: Nee. Ek is net die klop aan die deur. Berou maak die deur oop. Genade nooi jou in.

Hy staan stadig op. Weer soos iemand wat nie lank op een plek bly nie.

Gaan jy nou?

SPYT: Ja. Daar is altyd iemand wat my roep.

By die deur draai hy om.

SPYT: Maar sê vir julle mense: moenie wag vir my nie. Bel vandag. Vergewe vandag. Bid vandag. Maak reg vandag. Sê vandag wat gesê moet word.

Toe is hy weg.

Laat gekom.

Stil gegaan.

Maar hierdie keer, miskien, nie te laat nie.

[Aangestuur deur Valerie.]

Pa's, daar is geen plaasvervanger vir liefde nie

Die Amerikaanse skrywer, Alan Cohen, vertel: In 'n klein dorpie in Spanje het 'n pa met die naam, Jorge, 'n bitter argument met sy seun, Paco, gehad. Die volgende oggend het Jorge ontdek dat Paco se bed leeg is - hy het van die huis af gedros.

Oorweldig deur spyt en berou het Jorge selfondersoek gedoen en geweet sy kind is vir hom belangriker as enigiets anders op aarde. Hy het besef dat hy as pa misluk het en wou weer van voor af met sy seun begin. Jorge het na 'n bekende winkel in die middedorp gegaan en 'n groot kennisgewing in die venster geplaas met die volgende boodskap: "Paco, kom huis toe! Ek is lief vir jou. Ontmoet my môre-oggend hier."

Die volgende oggend het Jorge na die winkel gegaan waar hy nie minder nie as sewe jong seuns met die naam, Paco, aangetref het en wat ook onder dergelike omstandighede van die huis af gedros het. Elkeen het die roepstem van liefde beantwoord met die hoop dat dit sý pa was wat hom met ope arms huis toe nooi.

Op Vadersdag, wanneer Pa altyd oorlaai word met waardering en liefde, is dit miskien gepas vir pa's om 'n bietjie selfondersoek te doen en te vra of hulle as rolmodelle van vaderskap al die lof en liefdesbetuigings waardig is. Dis nie om pretbederwer te wees nie, maar om 'n ernstige realiteit van ons tyd onder oë te neem. Kinders sal 'n pa nie onthou vir die materiële dinge wat hy aan hulle verskaf het nie, maar vir die manier waarop hy hulle met liefde vertroetel het.

Wat ook al in ons tyd deur verskillende kitsoplossers gesê word, die primêre behoefte van 'n kind is liefde - waarvoor daar geen plaasvervanger is nie.

Die meeste van ons as pa's sal dinge anders doen as ons weer ons kinders van voor af kan grootmaak. Een ding het die lewe ons geleer, mits ons oop was om geleer te word: daar is geen probleem wat die liefde nie kan oplos nie; geen knoop wat die liefde nie kan ontrafel nie; geen generasiegaping wat die liefde nie kan oorbrug nie.

Om dié soort liefde 'n konkrete werklikheid te maak, móét ons meer tyd met ons kinders deurbring. Die lewe gryp ons so maklik in sy seekatgreep vas dat ons vir ons kinders vreemdelinge word. Past. Gary Stroope het tereg gesê: "Ek het nog nooit 'n geslag kinders só ouerloos gesien nie."

Ons ken 'n kollega wat gedink het dat die werk wat hy vir die Here doen van kardinale belang is. Vroeg soggens, voordat die kinders op was, was hy al uit die huis uit en saans wanneer hy terugkom, slaap hulle reeds. Toe word hy een middernag plotseling tot stilstand geruk deur 'n briefie wat sy agtjarige dogtertjie aan sy kopkussing vasgespeld het. In haar kinderhandskriffie skryf sy: "Pappa, ek is baie lief vir Pappa, maar ek sien Pappa nooit om dit vir jou te sê nie. Nou skryf ek dit maar. Ek is baie lief vir Pappa." En met die vergewensgesindheid van 'n kind sluit sy af met honderd onverdiende soentjies onder aan die brief.

Soos 'n rotsstorting het berou sy hart oorweldig. Sy kon nie verstaan nie toe hy haar om middernag uit haar bedjie optel en haar warm lyfie aan sy bors druk en belowe: "Nooit weer sal jy hunker na die liefde van 'n pa nie."

Hoe maklik ontaard ons lewenstyl nie tot dié van mense wat met die oop deur na die straat toe lewe en ons lewe uitdeel aan almal wat verbykom, terwyl ons vlees en bloed in ons eie huis smag na ons liefde en teenwoordigheid.

Ons is tog so besig met "belangrike"dinge - selfs met ander ouers se kinders, terwyl ons eie kinders hunker na ons liefde en nabyheid.

Ralph Waldo Emerson het gesê: "Wie jy is, praat so hard dat ek nie kan hoor wat jy sê nie."

Ons kinders leer eintlik eers wie ons werklik is wanneer ons genoeg tyd saam met hulle deurdring. Ons móét tyd máák vir ons kinders! Miskien moet ons ter liefdevolle ontnugtering van pa's wat té besig is om tyd te hê om saam met hul kinders deur te bring, na Stan Gibhardt luister: "Ek het na jou gekyk, Pa, en geglimlag.Ek het gehoop jy sou my sien maar jy het nie. Ek het vir jou gesê, ek is lief vir jou en gewag vir 'n antwoord, maar jy het nie. Ek het vir jou gevra om buite saam met my te kom bal speel, maar jy het nie. Ek het 'n tent in die agterplaas opgeslaan en gehoop dat jy één nag saam met my sal deurbring, maar jy het nie. Ek het iemand nodig gehad om mee te gesels en my gedagtes te deel. Ek het gedink dat jy sou kom kyk, maar jy het nie. Ek het jou vertel van my eerste wedstryd en gehoop dat jy sou kom kyk, maar jy het nie. Ek het jou gevra om my jeug met my te deel, maar jy was té besig en jy kon nie. My land het my opgeroep vir militêre diensplig en jy het gevra dat ek veilig moet tuiskom, maar ek het nie.  

[Bron: Die Taalgenoot, Ja-nee ..., Junie 1999, bl. 45]